ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਯਤਨ: ਪੰਥਕ ਵੋਟ ਨੂੰ ਸੰਨ੍ਹ—ਬਾਦਲ ਦਲ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ ਡਿੱਗੇਗਾ?

12 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਆਸੀ ਕਦਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਰਾਜਪਾਲ ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਉਠਾਇਆ। ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਾਲ ਤੋਂ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵੋਟਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਖੁਦ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕੜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਦੱਸਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਉਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਦਾਲਤੀ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ। ਪੈਰੋਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੰਤਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਰਸਾਉਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਾਨਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹਵਾਰਾ ਨੂੰ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਗਣਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਪੰਥਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦੇ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਆਸੀ ਦਲੀਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਥਕ ਵੋਟਰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਨਵਾਂ ਸਿਆਸੀ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਤੁਰੰਤ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਦੇ ਨਾਲ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ। ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁੱਦੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਪਾਰਟੀ ਕਿਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ-ਕਟਾਰੀਆ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਸੇ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਪੰਥਕ ਧਿਰਾਂ ਵੀ ਚੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। SAD (Punar Surjit) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਕੌਣ ਪੰਥਕ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੌਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਅਮਲੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇਹ ਮੌਕਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਆਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ 12 ਅਗਸਤ ਦੀ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਭਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਸਿਆਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਥਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।
ਹੁਣ ਅਸਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਗਲਾ ਠੋਸ ਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੰਥਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਿਸ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਉਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਏਗਾ?
ਸੋ, ਹਵਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਲ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਭਾਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੇਗਾ, ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਵਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਥਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ