AI ਬਾਰੇ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ: ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਹੈ ? 

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿ AI ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਲਾਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਧੂਰੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ AI ਦਾ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ AI ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਡਾਟਾ ਸਿਰਫ Reddit ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਲਤ ਸਮਝ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ AI ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖ, ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਜਿਵੇਂ Wikipedia ਅਤੇ Google ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਾਟਾ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸਾਉਣਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ AI ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਲਾਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, AI ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਸਗੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਗੱਲਬਾਤ, ਸਮਝੌਤੇ, ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਖੁਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਟਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ AI ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਸਿੱਧੇ “ਹਾਂ” ਜਾਂ “ਨਾ” ਦੇ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ AI ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ। ਆਧੁਨਿਕ AI ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਪੂਰਣ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ AI ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਸਿਰਫ AI ਦੀ ਸਲਾਹ ’ਤੇ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ AI ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਹਨੁਮਾਈ ਵਜੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ AI ਬਾਰੇ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ AI ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸੋਰਸ ਤੋਂ ਸਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆਂ AI ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਧਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ