ਜੰਗ ਇਰਾਨ–ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ, ਪਰ ਲੱਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਨੇ; ਇਰਾਨ ਕਿਹੜਾ ‘Surprise’ ਦੇ ਸਕਦਾ ਏ? 

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। Iran, Israel ਅਤੇ United States ਵਿਚਾਲੇ ਵਧ ਰਹੀ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਬਰਾਹਟ ਇਸ ਸਮੇਂ Pakistan ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਏ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 55 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖਰਚੇ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਲ ਦੀ ਖਪਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਦਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੰਬੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। India ਅਤੇ Bangladesh ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਲਗਭਗ ਸੱਠ ਰੁਪਏ ਮਹਿੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਿਲੰਡਰ 21 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਾਂ 25 ਦਿਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਸ ਦੀ ਜਮਾਖੋਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਨਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਜਾਂ ਸੀਐਨਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਜੰਗ ਲੰਬੀ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦਾ ਲਗਭਗ 85 ਫੀਸਦੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੰਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਿਆਨ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ Donald Trump ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜੰਗ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਲਏ ਤਾਂ ਜੰਗ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਖ਼ਰੀ ਗੋਲੀ ਤੱਕ ਲੜੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ “Surprise” ਦੇਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ surprise ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਕੁਝ ਸੈਨਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ surprise ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਹ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਰਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਧਮਕੀ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਹੁਣ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 1700 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਇਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਰਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ—ਆਰਥਿਕ ਯੁੱਧ। ਇਰਾਨ ਸਸਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਡਰੋਨ ਨੂੰ ਗਿਰਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਇੰਟਰਸੈਪਟਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਰਤਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜੰਗ ਦਾ ਖਰਚਾ ਬੇਹੱਦ ਵੱਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਇਹ ਜੰਗ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸੇਕ ਕੇਵਲ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਹਿੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਰਾਨ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿੱਤ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਜੰਗ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਕਟ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੀ ਇਹੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ