ਬੀਤੇ ਦਿਨ Ayatollah Ali Khamenei, ਜੋ 1989 ਤੋਂ Iran ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਾਰਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਰਾਨੀ ਰਾਜ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ United States ਅਤੇ Israel ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੈਨਿਕ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿਨਾਸ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਨੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਤਾਕਤ ਸੰਤੁਲਨ ‘ਤੇ ਇਸ ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਇਰਾਨ–ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਟਕਰਾਅ ਇੱਕ ਨਵੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਤਮ-ਪਛਾਣ, ਖੇਤਰੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ — ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨ
ਫਲਸਤੀਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਚੀਨ ਇਸਰਾਏਲ-ਯਹੂਦਾਹ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸਨ, ਪਰ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ “ਡਾਇਸਪੋਰਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕ ਵਾਪਸ ਫਲਸਤੀਨ ਵੱਲ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਥੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੰਡੇਟ ਦੇ ਹੇਠ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਫਲਸਤੀਨ ਨੂੰ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ — ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ — ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਣਾਅ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। 1948 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਏ।

ਫਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ
1948 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ Palestine Liberation Organization ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ Hamas ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 1967 ਦੀ “ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ” ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ, ਗਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

ਇਰਾਨ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਦਬਾਅ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੱਖ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣੇ। ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਗਠਜੋੜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਲਮੇਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

ਅੱਜ ਇਹ ਜੋ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਮਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ, ਅਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਤਣਾਅ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ