Elon Musk ਨੂੰ India ਦੀ ਚਿੰਤਾ: ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਭਾਰਤ !

ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜਨਸੰਖਿਆਈ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਯੋਗਪਤੀ Elon Musk ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਹੈ। Musk ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ (Fertility Rate) ਹੁਣ ਉਸ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 140 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਔਸਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ Fertility Rate ਹੁਣ ਲਗਭਗ 1.9 ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ Replacement Rate 2.1 ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇਗੀ।
ਜਨਮ ਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਧਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਧਦੇ ਖਰਚੇ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧੇਗਾ। ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਘੱਟ ਮਿਲੇਗਾ, ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਰਭਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤਾਕਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਕਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। Elon Musk ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਜੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਜਨਸੰਖਿਆਈ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ Fertility Rate ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ Replacement Level ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਕੇਵਲ ਆਬਾਦੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਹੁਨਰਮੰਦ, ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹੈ।
Elon Musk ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਬੁੱਢੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਤਾਕਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ