ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ 2027- ਪੰਜ ਕੋਨਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਆਸਾਰ: ਕੌਣ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ? 

ਪੰਜਾਬ ਦੀ 2027 ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵੱਲ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਸਿਆਸੀ ਮੈਦਾਨ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਪੰਜ ਕੋਨਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ, ਕਾਂਗਰਸ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ, ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣ ਰਹੇ ਪੰਥਕ ਧੜੇ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ 2027 ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਅਕਾਲੀ ਧੜੇ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਿਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਵਧਾਉਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕੈਡਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਥਕ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਸਮਝਣਾ ਜਲਦੀਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਸਦਾ ਸੰਗਠਨ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 38 ਤੋਂ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਕਰੀਬ 57 ਤੋਂ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਹਿੰਦੂ ਵੋਟ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵੋਟ ਅਕਾਲੀ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੋਟਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ, ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਕੱਲੀ ਹਿੰਦੂ ਵੋਟ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।

ਕਾਂਗਰਸ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖਿਡਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁੱਟਬੰਦੀ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਧੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਦਲਿਤ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖ ਵੋਟ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਵੋਟ ਕਰੀਬ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਟ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲ ਹਵਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੋਟ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਦਲਿਤ ਵੋਟ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਸਕ ਪਾਰਟੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਲਾਭ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੋਈ ਐਸਾ ਵੱਡਾ ਚੋਣ ਮੁੱਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੱਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕਾਰਕ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਸਰ ਹੈ। ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਵੋਟ ਲਗਭਗ 18 ਤੋਂ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਵੋਟ ਕਰੀਬ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵੋਟ ਕਰੀਬ 38 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਂਗਰਸ, ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਇਕੱਲੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿੱਤ ਉਸੇ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਵੋਟ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗੀ।

ਇਸ ਪੰਜ ਕੋਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਪੰਥਕ ਵੋਟ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਵੋਟ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਵੋਟ ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਬਹੁਤ ਅਣਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2027 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਥਾਨਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਹੋਣਗੇ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 2027 ਦੀ ਚੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਕੋਨਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੰਨਾ ਵੋਟਰ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਉਨਾ ਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਉਸਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੋਰ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਉਸਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਚੱਜੀ ਵੋਟ ਵੰਡ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ 2027 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਨਾਅਰੇ ਨਹੀਂ, ਗਣਿਤ ਜਿੱਤੇਗਾ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ