Punjab
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਹੁਣ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਲਓ! ਕਦੇ ਅਡਵਾਨੀ-ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਆਇਆ ਕਰੋ…
ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਕਹਿ ਰਹੇ ਨੇ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਖੱਟਿਆ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ। ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ—“ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਓ, ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ!”
ਪਰ ਭਾਜਪਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ—“ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸਤ ਕਰਨ ਦਿਓ!”
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖੁਦ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ—“ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ।”
ਇਹ ਉਹੀ ਕੈਪਟਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਖੁਦ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ—“ਭਾਈ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਣ ਲਓ!”
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਸਿਆਸਤ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੁਰਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—“ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ?” ਤੇ ਜਦੋਂ ਕੁਰਸੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਗੂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪੁੱਛਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—“ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ!”
ਹੁਣ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲਾਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਲਾਹ ਸੁਣਨਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ—“ਓ ਭਾਈ, ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਿਆਸਤ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ!”
ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਿਅੰਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਤੁਸੀਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਜ਼ਰਾ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਵੀ ਦੇਖ ਲਓ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ—ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ—ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਹੁਣ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਜੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾ ਸਮਝੋ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਹੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ—“ਮੈਨੂੰ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।”
ਬਿਲਕੁਲ ਹੈ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ! ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਲਾਹ ਹੈ—ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਖੱਟਣ-ਵੱਟਣ ਛੱਡੋ, ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ।
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਟੀਵੀ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰੋ। ਕਦੇ ਮੋਦੀ ਜੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਦਿਆ ਕਰੋ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਅਡਵਾਨੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਆਇਆ ਕਰੋ।
ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹੇਗਾ—“ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”
ਉਲਟਾ ਤਿੰਨੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ—ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਵੀ ਪੁੱਛ ਹੁੰਦੀ ਸੀ!
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਆਗੂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਛੋਟਾ। ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਗੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਹੋ। ਲੰਮਾ ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਹੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਾਂਗਰਸ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਵੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ?
ਕਿਉਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਉਡੀਕ ਕਿ ਅੱਜ ਮੋਦੀ ਸਾਹਬ ਪੁੱਛ ਲੈਣਗੇ? ਅੱਜ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਪੁੱਛ ਲੈਣਗੇ? ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਲੈਣਗੇ?
ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਸਲਾਹ ਦੇ ਦਿਓ, ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਆਖ਼ਰ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—“ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਬ, ਬਹੁਤ ਖੱਟ ਲਿਆ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ… ਹੁਣ ਕੁਝ ਵੱਟ ਵੀ ਲਓ। ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਵੋ, ਆਰਾਮ ਕਰੋ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੋ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਬੈਠ ਕੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾ ਲਿਆ ਕਰੋ।”
ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਗੂ ਕੁਰਸੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਗੂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਵੇ—ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
