ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਹੁਣ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ Donald Trump ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ United States ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਜੰਗੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ Iran ਅਤੇ Israel ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਸਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਊਰਜਾ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇਬਨਾਨ, ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਇਰਾਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ United States ਦੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰੀ ਯੁੱਧ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਗਲਫ਼ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਸੀ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਜਲੀ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਹੁਣ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਡਾਇਮੇਂਸ਼ਨਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। Malaysia ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਟਰੇਡ ਡੀਲ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ NATO ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੀ ਸੈਨਿਕ ਮਦਦ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। Russia ਅਤੇ China ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਹੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤਾਕਤ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਉਂਟਰ ਟੇਰਰਿਜ਼ਮ ਮੁਖੀ Joe Kent ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਤਣਾਅ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਇਸ ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਪੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। United Nations ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 32 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇ ਜੰਗ ਲੰਬੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 40 ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਕੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਰਾ, ਟਾਈਫਾਇਡ, ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਕਰਾਮਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਲੋਬਲ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਐਸੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਭਾਰੀ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ, ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ।

ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਜੰਗ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸੰਕਟ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ