ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ 500 ਫੀਸਦੀ ਟੈਰਿਫ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਸਿਆਸਤ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ–ਅਮਰੀਕਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡਾ ਭੂਚਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਟੈਰਿਫ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਕੇਵਲ ਕੁੱਝ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਹਿੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਸਾਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ 500 ਫੀਸਦੀ ਟੈਰਿਫ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਨਿਰਯਾਤ ਉੱਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਗਾਰਮੈਂਟ, ਚਮੜਾ ਉਦਯੋਗ, ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੁਰਾਕ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਉਤਪਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਹੈ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਆਰਡਰ ਗੁਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਖ੍ਰੀਦਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮੈਕਸੀਕੋ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਯਾਤ ਘਟਣ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਆਮਦ ਘਟੇਗੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਤੇ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਰੁਪਇਆ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ GDP ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਪੈਣਾ ਤਕਰੀਬਨ ਤੈਅ ਹੈ। ਨਿਰਯਾਤ ਘਟਣ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਅਰ ਬਜ਼ਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਟੈਰਿਫ ਹਕੀਕਤ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕੀਟ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਧੇਗੀ।

ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੈਰਿਫ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੱਪੜਾ, ਗਾਰਮੈਂਟ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੁਰਾਕ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਯਾਤ ਘਟਣ ਨਾਲ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਨੌਕਰੀਆਂ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ।

ਸਿਆਸੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਧਮਕੀ ਗੰਭੀਰ ਅਰਥ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੀਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਵੇ, ਇੰਡੋ-ਪੈਸਿਫਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ। 500 ਫੀਸਦੀ ਟੈਰਿਫ ਵਰਗਾ ਕਦਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਈ ਹਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰੂਸ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ 500 ਫੀਸਦੀ ਟੈਰਿਫ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਦਮ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਹਿਰ ਇਸਨੂੰ ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ, ਨਿਰਯਾਤ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗਲੋਬਲ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ