ਅਗਲੇ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। Donald Trump ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਅਲਟੀਮੇਟਮ ਹੁਣ ਅੰਤਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ Iran ਤੇ Israel ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ United States ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ Strait of Hormuz ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 20-25 ਫੀਸਦੀ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਇਹ ਲਾਂਘਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਜਾਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਉਛਾਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਦਮ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੇਕਰ Iran ਵੱਲੋਂ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤੇਲ ਸਟੋਰੇਜ, ਵਾਟਰ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਖਾੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਡੀਸੈਲੀਨੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੀਣਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਇਹ ਪਲਾਂਟ ਤਬਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕਆਉਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਠੱਪ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਜੰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧੇਗਾ—ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਘਰ ਛੱਡਣ ‘ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਰਿਫਿਊਜੀ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਵਾਤਾਵਰਣ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ; ਜੇ ਤੇਲ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਜਾਂ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ। ਤੀਜਾ, ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਟੁੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚਾਲੇ ਵਪਾਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਚੌਥਾ, ਸਾਇਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਬੈਂਕਿੰਗ, ਬਿਜਲੀ ਗ੍ਰਿਡ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ NATO ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਠਜੋੜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਇਸਨੂੰ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਦਖਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਰੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦਖਲ ਦੇ ਕੇ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ