ਬਦਲੇਗੀ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਬਿਖਰ ਜਾਵੇਗੀ ? 

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅੱਜ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਇਆਲੀ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਵੱਲੋਂ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਹਕੀਕਤ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਮੀਕਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਿਖਰ ਜਾਵੇਗੀ?
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਇਆਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਚੁਣਾਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਕਾਲੀ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਪੰਥਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਰਥਨ ਸਿਰਫ਼ ਚੁਣਾਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਰੁਝਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਇਆਲੀ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਆਗੂ ਉਸ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਬੈਠ ਸਕਣਗੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਆਸੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਪਣਾ ਰੁਖ਼ ਨਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਕ ਢਾਂਚਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਲੋਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਲਹਿਰ ਚੁਣਾਵੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਰਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਖਿਸਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਖ਼ਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਜਨ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਘੱਟ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਰਗ ਦੀ ਸੋਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਥਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੰਥਕ ਧਿਰ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗਣਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਤਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੰਥਕ ਵੋਟ ਦੇ ਹੋਰ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਰਗੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਧਿਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿਖਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਗੱਠਜੋੜ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੁਣਾਵੀ ਗਣਿਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਜ਼ਨ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਨਵੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਤਾਂ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਉਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਧਿਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੋਰ ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ