ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ: ਕਾਰਨ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਆਮ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਈ-ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ, ਲੂ ਦੇ ਝੋਕੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਹਵਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਝੱਲਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਵਧਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ (Climate Change) ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਸੀਮੈਂਟ-ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਧੂੰਆਂ, ਭੂਗਰਭ ਜਲ ਦਾ ਘਟਣਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਘਟਣ ਨਾਲ ਵੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਸੁੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲੂ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਚੈਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਪਹਿਰ 12 ਤੋਂ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਕਪੜਾ ਜਾਂ ਟੋਪੀ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸੁਤੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿੰਬੂ ਪਾਣੀ, ਲੱਸੀ, ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਬੰਦ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਦਰਲਾ ਮਾਹੌਲ ਠੰਡਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰੱਖ਼ਤ ਲਗਾਉਣੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਲਓ, ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।