ਆਸਤਿਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਵਤ “ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਦੇਰ ਹੈ ਅੰਧੇਰ ਨਹੀਂ” ਗ਼ਲਤ- ਬੁੱਚੜ ਪੁਲਸੀਏ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਐਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ ! 

ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਾਸਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਤਾਸ਼ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਕਾਮਰੇਡ ਬਾਬਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੱਤਾ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਅੰਧੇਰ ਹੀ ਅੰਧੇਰ ਹੈ।”
ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਬਾਬੇ ਇੱਕਦਮ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਪਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ 1980 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਉਸ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਸਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਬਚਨ ਸਿਹਾਂ, ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ, ਪਰ ਮਿਲਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਦੇਰ ਹੈ, ਅੰਧੇਰ ਨਹੀਂ।”
ਬਾਬਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਰੱਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬੇਕਸੂਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲਿਆ? ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਗਵਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਕਿ ਪੀੜਤ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਰ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?”
ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਨਾ।
ਮਾਸਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਮਾਸਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਤਾਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।”
ਬਾਬਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਉਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੂਜੀ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੌਰ ਬਾਰੇ ਹੈ।” ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੀਤ ਸੰਧੂ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”ਸੰਧੂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ ਕੇ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾਂ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ।”
ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੋਲਿਆ, “ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀ ਐਸ ਪੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਰੋਲ ਤੇ ਗਿਆ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਿਆ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨਸਾਫ਼ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਕਿਉਂ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ? ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਾਵਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਲੱਗੇ?”ਸਾਬਕਾ ਡੀ ਜੀ ਪੀ ਸੁਮੇਧ ਸੈਣੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਹ ਕੋਹ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਥਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀਆਂ ਕਰਕੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਇੰਤਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਸਾਡੀ ਪੰਥਕ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਡੀ ਜੀ ਪੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਐਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ।
ਬਾਬਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਕਿਸੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਧੂਰਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਈ ਜਾਵੇ?”
ਮਾਸਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਇਸ ਵਾਰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਸਨ। ਤਾਸ਼ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਰੁਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠਿਆ, ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਹਿ ਗਿਆ—
“ਇਨਸਾਫ਼ ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਨਿਆਂ ਵੀ ਅਨਿਆਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸੱਥ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਰਹਿ ਗਈ।

ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਗੜਪੁਰੀ