Punjab
ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ: ਦੋ ਦਸੰਬਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ, ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਾਜ਼ੀ?
ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ “ਨਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ” ਦੀ—ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੋ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਾਰਟੀ ਦਫਤਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ? ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੋ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ। ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ 2024 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਬੀ ਜਾਂ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਇਹ ਦਿਨ ਸੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦਾ। ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ–ਕਦੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਾਰੀਖ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਪਰ ਨਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਕਿਉਂ ਚੁਣੀ?
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹ ਕਬੂਲੇ ਸਨ—ਬੇਅਦਬੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਗਾੜੀ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਡੇਰੇਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇਣ ਤੱਕ। ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਦਿੱਤੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਨਵੀਂ ਭਰਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ—ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦਫਤਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਵਸ ਨਹੀਂ—ਇੱਕ ਐਲਾਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ “ਪੁਰਾਣੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ” ਦੀ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਖਿਸਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਕਿ—ਕੀ ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਵੇਂ ਦਫਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਤਿਵਿਧੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ—ਪਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ।
ਨਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਦਫਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਹੁਣ ਦਫਤਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।
ਰੱਖੜਾ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ “ਚਰਚੇ” ਕਈ ਵਾਰ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—“ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਚ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ ਘਰ ਬੈਠਣਾ ਚੰਗਾ।”
ਇਹ ਲਕੀਰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਥਕ ਮੋਰਚੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਤਬਾਦਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭਾਜਪਾਈ ਰਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ।
ਪਰ ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਹੈ—ਕੀ ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਉਹ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਥਕ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ?
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਲ ਦਲ ਦੀ ਪਕੜ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਬੇਅਦਬੀਆਂ, ਗੋਲੀਕਾਂਡ, ਸਿਰਸਾ ਸਾਧ ਦੀ ਮੁਆਫੀ ਵਰਗੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ । ਇਹ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਰੀ ਨਹੀਂ—AAP ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ, ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਚੁੱਪ–ਚਾਪ ਪੈਰ ਫੈਲਾਏ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ, ਪਰ ਪੰਥਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਖਿਸਕਦਾ ਗਿਆ।
ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਇਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕੈਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਪੰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦਾ ਰੁਤਬਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੈਤਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਲਈ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਜਰੂਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ—
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਸਪੇਸ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦਬਾਅ।
ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਾਦਲ ਦਲ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਬਦਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਦੋਂ ਰੱਖੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਸਾਰੇ ਲੀਡਰ ਇੱਕਮੁੱਠ ਹਨ,” ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਆਸੀ ਮੈਸਜ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਵੱਖਰੀ ਲੀਕ ‘ਤੇ ਹਾਂ, ਵੱਖਰੇ ਮੁੱਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਸਾਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ ਇਹ “ਇੱਕਮੁੱਠ” ਰਹਿਣਗੇ? ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਏਕਤਾ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਅਖੀਰਲਾ ਸਵਾਲ—ਕੀ ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕੇਗਾ?
ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਆਸੀ ਮੈਦਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਭਰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਦਲ ਦਲ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਤਾਕਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਇਹ ਨਵਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਹੀ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹ ਦੌੜ ਲੰਬੀ ਹੈ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਈ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੋਟਰ ਹੁਣ ਬਿਨਾ ਤਰਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਇਹ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਖਬਰ ਬਨ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਕੀਨੀ ਹੈ—ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ‘ਚ “ਪੰਥਕ ਝੰਡਾ” ਮੁੜ ਸਿਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ…
ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਜਟਿਲ ਹੈ।
